سگمنبع: Antirobe (Pfizer) / Greene & Watson 1998
زخم/آبسه/عفونت دندانی: 5.5–11 mg/kg · هر 12 ساعت · 7–28 روز
آنتیبیوتیکتراپی
کلیندامایسین (Clindamycin)
لینکوزامید · ضدّباکتری گرممثبت و بیهوازی
گونه: سگ و گربه21 پروتکل دوز5 فرم دارویی
این صفحه یک مرجع محاسباتی و آموزشی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی است و جایگزین معاینه، کشت و آنتیبیوگرام، قضاوت بالینی یا تصمیم نهایی دامپزشک معالج نیست.
معرفی دارو
لینکوزامید · ضدّباکتری گرممثبت و بیهوازی
نامهای تجاری: Antirobe®, Cleocin®
دوز عمومی: 5.5–11 mg/kg · هر ۱۲ ساعت · خوراکیمنبع: Plumb's (عمومی)
طیف اثر
کلیندامایسین (لینکوزامید) روی کوکسیهای گرممثبت هوازی — استافیلوکوک (شامل سویههای مولد پنیسیلیناز) و استرپتوکوک — مؤثر است، اما روی انتروکوک (Strep. faecalis) بیاثر است. نقطهٔ قوّت اصلی آن، پوشش گستردهٔ بیهوازیهاست: هم بیهوازیهای گرممنفی (Bacteroides شامل بسیاری از سویههای B. fragilis، Fusobacterium، Prevotella، Porphyromonas) و هم بیهوازیهای گرممثبت (Peptostreptococcus، Peptococcus، Actinomyces، Cutibacterium و Clostridium perfringens/tetani — ولی نه C. difficile). همچنین روی Corynebacterium، Nocardia، Mycoplasma و تکیاختهٔ Toxoplasma فعّال است. برخلاف مترونیدازول، بیهوازیهای گرممثبت بالای دیافراگم (دهان/تنفس) را نیز میپوشاند و مکمّل خوبی برای آن است. روی باسیلهای گرممنفی هوازی (رودهایها/E. coli، سودوموناس، Pasteurella) هیچ اثری ندارد؛ پس برای عفونتهای گرممنفی — مثل زخم گازگرفتگی که پاستورلا در آن غالب است — بهتنهایی مناسب نیست.
کاربردها و دوزهای دامپزشکی
عفونت پوست، بافت نرم و دندان
سگمنبع: ISCAID 2025
پیودرمای سطحی (فولیکولیت باکتریایی): 11 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: طبق ISCAID (2025) دوز توصیهشده 11 mg/kg هر ۱۲ ساعت است؛ هرچند دوز 5.5 mg/kg هر ۱۲ ساعت هم در مطالعات مؤثر بوده، دوز بالاتر پاسخ درمانی یکنواختتری میدهد. دورهٔ درمان دستکم ۲ هفته است و پیش از پایان آن، بیمار برای تصمیم به ادامه یا قطع درمان بازبینی شود. در پیودرمای عودکننده، مقاومت بهسرعت ایجاد میشود.
سگمنبع: Greene & Watson 1998
استئومیلیت: 11 mg/kg · هر 12 ساعت · تا 28 روز
گربهمنبع: Jenkins 1987 / Trepanier 1999
باکتریایی عمومی: 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت
گربهمنبع: Antirobe (Pfizer)
زخم/آبسه/عفونت دندانی: 11–33 mg/kg · یکبار در روز · حداکثر 14 روز
نکتهٔ بالینی: اگر تا 3–4 روز پاسخ بالینی دیده نشد، ادامه ندهید؛ حداکثر دورهٔ برچسبگذاریشده 14 روز است.
عفونت بیهوازی و سیستمیک
سگمنبع: Greene & Jang 2006
عفونت بیهوازی: 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت
سگمنبع: Hardie 2000
سپسیس/باکتریمی: 11 mg/kg وریدی · هر 12 ساعت
سگمنبع: Greene 2006
عفونت داخلشکمی/پانکراتیت: 5–11 mg/kg · هر 8–12 ساعت · 3–7 روز
درمان ترکیبی: همراه جنتامایسین یا سفالوسپورین نسل سوم (مثل سفوتاکسیم) یا انروفلوکساسین — برای پوشش گرممنفی
سگمنبع: Greene & Reinero 2006
عفونت تنفسی: 10 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: کلیندامایسین باسیلهای گرممنفی را نمیپوشاند؛ در عفونت تنفسی بیشتر برای عفونتهای بیهوازی/آسپیراسیونی یا مایکوپلاسمایی کاربرد دارد. در شک عامل گرممنفی، با پوشش مناسب (مثل فلوروکینولون) ترکیب شود.
سگمنبع: Center 2006
عفونت کبدی-صفراوی: 5–10 mg/kg خوراکی · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: در اختلال عملکرد کبد: 5 mg/kg خوراکی هر 12 ساعت یا زیرجلدی هر 24 ساعت.
سگمنبع: Edwards 2006
اکتینومایکوز: 5 mg/kg زیرجلدی · هر 12 ساعت
سگمنبع: Greene & Jang 2006
پروفیلاکسی جراحی (گرممثبت + بیهوازی): 5–11 mg/kg خوراکی، 16–60 دقیقه پیش از جراحی
گربهمنبع: Greene & Jang 2006
عفونت بیهوازی: 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت
گربهمنبع: Hardie 2000
سپسیس: 11 mg/kg وریدی · هر 12 ساعت
گربهمنبع: Greene 2006
عفونت داخلشکمی/پانکراتیت: 5–11 mg/kg · هر 8–12 ساعت · 3–7 روز
درمان ترکیبی: همراه جنتامایسین یا سفالوسپورین نسل سوم (مثل سفوتاکسیم) یا انروفلوکساسین — برای پوشش گرممنفی
گربهمنبع: Greene & Reinero 2006
عفونت تنفسی: 10–15 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: کلیندامایسین باسیلهای گرممنفی را نمیپوشاند؛ در عفونت تنفسی بیشتر برای عفونتهای بیهوازی/آسپیراسیونی یا مایکوپلاسمایی کاربرد دارد. در شک عامل گرممنفی، با پوشش مناسب ترکیب شود.
گربهمنبع: Greene & Jang 2006
پروفیلاکسی جراحی: 5–11 mg/kg خوراکی، 16–60 دقیقه پیش از جراحی
تکیاخته
سگمنبع: Lappin 2004
توکسوپلاسموز: 10–12.5 mg/kg · هر 12 ساعت · حداقل 4 هفته
سگمنبع: MSD/CAPC
نئوسپورا: 12.5–25 mg/kg · هر 12 ساعت · 4–8 هفته
درمان ترکیبی: همراه تریمتوپریم/سولفا 15–20 mg/kg هر 12 ساعت یا پیریمتامین 1 mg/kg هر 24 ساعت
نکتهٔ بالینی: درمان را زود شروع کنید (حتی هنگام شک بالینی و پیش از آمادهشدن نتیجهٔ آزمایش)؛ کلیندامایسین روی تاکیزوئیتها اثر دارد، نه برادیزوئیتها. در صورت درگیری سیستم عصبی، اغلب به دورهٔ درمان تا ۸ هفته نیاز است.
گربهمنبع: ABCD 2024 / Lappin 2004
توکسوپلاسموز بالینی (داروی انتخابی): 10–12.5 mg/kg · هر 12 ساعت · حداقل 4 هفته
نکتهٔ بالینی: داروی انتخابی توکسوپلاسموز گربه. علائم غیرچشمی/غیرعصبی معمولاً طی ۲–۳ روز بهبود مییابند (فرمهای چشمی و عصبی کندتر پاسخ میدهند). در یووئیت، پردنیزولوناستات موضعی ۳–۴ بار در روز اضافه شود.
گربهمنبع: Lappin / ABCD 2024
کاهش دفع اووسیست (کاهش خطر زئونوز): 10–12.5 mg/kg · هر 12 ساعت · 2–4 هفته
نکتهٔ بالینی: دوز مؤثر برای کاهش دفع همان دوز درمان بالینی است (۱۰–۱۲٫۵ mg/kg هر ۱۲ ساعت، ~۲۰–۲۵ mg/kg در روز)؛ در مطالعه، ~۲۰ mg/kg در روز دفع اووسیست را متوقف کرد. نکتهٔ مهم: دفع اووسیست معمولاً فقط یکبار و کوتاهمدت است (۳–۱۰ روز پس از نخستین آلودگی) و گربهٔ سرممثبت معمولاً دوباره دفع نمیکند؛ راهکار اصلی کاهش زئونوز، بهداشت و مدیریت محیط است (تعویض روزانهٔ ظرف خاک، غذای فرآوریشده، جلوگیری از شکار). این درمان فقط در موارد منتخب کاربرد دارد.
اشکال دارویی
- کپسول 150 میلیگرمموجود در ایران
- کپسول 300 میلیگرمموجود در ایران
- کپسول 75 میلیگرم (فرآوردهٔ دامپزشکی)در دادهٔ پروژه، موجود در ایران ثبت نشده
- محلول خوراکی 25 mg/mL (فرآوردهٔ دامپزشکی)در دادهٔ پروژه، موجود در ایران ثبت نشده
- آمپول 300 mg/2 mL (فسفات)موجود در ایران
نکات ایمنی و بالینی
- در اسب، نشخوارکنندگان، خرگوش و جوندگان (همستر، خوکچهٔ هندی، چینچیلا) بهشدت منع مصرف دارد؛ میتواند اسهال و آنتروتوکسمی کُشنده ایجاد کند.
- در حساسیت به کلیندامایسین یا لینکومایسین مصرف نشود.
- در نارسایی شدید کبدی یا کلیوی با احتیاط و دوز کاهشیافته؛ در درمان بیش از 30 روز، آزمایش دورهای کبد، کلیه و شمارش سلولهای خونی توصیه میشود.
- در گربه، فرمهای جامد (قرص/کپسول) را حتماً همراه غذا یا با حداقل 6 میلیلیتر آب بدهید؛ «خشکخوراندن» خطر ازوفاژیت و تنگی مری دارد.
- با ماکرولیدها (اریترومایسین/آزیترومایسین) همزمان استفاده نشود (آنتاگونیسم)؛ با شلکنندههای عضلانی اثر افزایشی دارد.
- آمپول تزریقی را با سفتریاکسون، سیپروفلوکساسین، آمینوفیلین و رانیتیدین در یک سرنگ/لاین مخلوط نکنید (ناسازگاری).
- عوارض شایع: استفراغ، بیاشتهایی و اسهال (بهندرت خونی در سگ)؛ تزریق عضلانی دردناک است.
- در نوزادان سگ و گربه معمولاً از مصرف پرهیز میشود.
منابع ذکرشده
- Plumb's (عمومی)
- Antirobe (Pfizer) / Greene & Watson 1998
- ISCAID 2025
- Greene & Watson 1998
- Greene & Jang 2006
- Hardie 2000
- Greene 2006
- Greene & Reinero 2006
- Center 2006
- Edwards 2006
- Lappin 2004
- MSD/CAPC
- Jenkins 1987 / Trepanier 1999
- Antirobe (Pfizer)
- ABCD 2024 / Lappin 2004
- Lappin / ABCD 2024
محاسبهٔ دوز بر اساس وزن
آخرین بهروزرسانی دادهٔ این صفحه: