آنتی‌بیوتیک‌تراپی

آمیکاسین (Amikacin)

Name: دوز آمیکاسین در سگ و گربه | VetFluid
Creator: دکتر علیرضا پیرانی
Published: 2026-07-11

آمینوگلیکوزید · باکتریوسید وابسته به غلظت (مهار سنتز پروتئین، ریبوزوم 30S)

گونه: سگ و گربه4 پروتکل دوز5 فرم دارویی

این صفحه یک مرجع محاسباتی و آموزشی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی است و جایگزین معاینه، کشت و آنتی‌بیوگرام، قضاوت بالینی یا تصمیم نهایی دامپزشک معالج نیست.

معرفی دارو

آمینوگلیکوزید · باکتریوسید وابسته به غلظت (مهار سنتز پروتئین، ریبوزوم 30S)

نام‌های تجاری: Amikin®, Amiglyde-V®

دوز عمومی (یک‌بار در روز): سگ 15–30 mg/kg · گربه 10–15 mg/kg · تزریقیمنبع: Papich 2002 / Plumb's

طیف اثر

آمینوگلیکوزید باکتریوسید و وابسته به غلظت (مهار ریبوزوم 30S)؛ نقطهٔ قوّتش باسیل‌های هوازی گرم‌منفی است — انتروباکتریاسه (E. coli، Klebsiella، Proteus، Enterobacter، Serratia، Salmonella) و مهم‌تر از همه Pseudomonas aeruginosa (شامل بسیاری از سویه‌های مقاوم به جنتامایسین). روی استافیلوکوک (کوکسی گرم‌مثبت هوازی) و نیز Nocardia و Mycoplasma فعّال است. اما روی استرپتوکوک و انتروکوک به‌تنهایی ضعیف/غیرقابل‌اتکاست (با بتالاکتام هم‌افزایی می‌دهد)، و روی بی‌هوازی‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها هیچ اثری ندارد. فعالیتش در محیط اسیدی/بی‌هوازی و درون آبسه به‌شدت افت می‌کند (در محیط قلیایی بهتر است) و نفوذ ضعیفی به دستگاه عصبی مرکزی و چشم دارد. مصرف سیستمیک فقط تزریقی است (از راه خوراکی جذب نمی‌شود).

کاربردها و دوزهای دامپزشکی

عفونت جدی گرم‌منفی

سگمنبع: Papich 2002 / Plumb's

عفونت گرم‌منفی حساس: 15–30 mg/kg · یک‌بار در روز · IV/IM/SC

نکتهٔ بالینی: آمینوگلیکوزیدها امروزه در بیشتر بیماران یک‌بار در روز داده می‌شوند (پیک بالاتر = کشت بهتر باکتری و اثر پس‌آنتی‌بیوتیکی؛ تراف پایین‌تر = تجمع کلیوی کمتر و سمیت کمتر). در بیمار نوتروپنیک/سرکوب‌ایمنی گاهی به دوز تقسیم‌شدهٔ هر ۸ ساعت نیاز است. دوره را کوتاه نگه دارید (ترجیحاً ≤۷ روز)، حیوان را کاملاً هیدراته نگه دارید و عملکرد کلیه و آنالیز ادرار را پایش کنید (کست در ادرار = نشانهٔ زودرس نفروتوکسیسیتی). چون در ادرار غلیظ می‌شود، برای عفونت ادراری گرم‌منفی چنددارومقاوم (MDR) هم گزینهٔ ذخیره است (ISCAID).

گربهمنبع: Papich 2002 / Plumb's

عفونت گرم‌منفی حساس (گربه): 10–15 mg/kg · یک‌بار در روز · IV/IM/SC

نکتهٔ بالینی: گربه به سمیت آمینوگلیکوزیدها (به‌ویژه دهلیزی/تعادلی) حساس‌تر است؛ دوز را در بازهٔ ۱۰–۱۵ نگه دارید و یک‌بار در روز بدهید. دوره را کوتاه نگه دارید، حیوان را هیدراته نگه دارید و کلیه و ادرار را پایش کنید. در نوتروپنیک گاهی هر ۸ ساعت لازم می‌شود.

سپسیس / باکتریمی

سگمنبع: Hardie 2000

سپسیس/باکتریمی: 20 mg/kg وریدی · یک‌بار در روز

درمان ترکیبی: همراه یک بتالاکتام (پنی‌سیلین یا سفالوسپورین) برای پوشش گرم‌مثبت/بی‌هوازی و هم‌افزایی

نکتهٔ بالینی: آمینوگلیکوزید و بتالاکتام را در یک سرنگ/لاین مخلوط نکنید (آمینوگلیکوزید غیرفعال می‌شود)؛ جداگانه تزریق شوند. وریدی باید رقیق‌شده و طی دست‌کم ۳۰ دقیقه انفوزیون شود. در شوک/دهیدراسیون و نارسایی کلیه با احتیاط زیاد و پایش کلیه.

گربهمنبع: Hardie 2000

سپسیس/باکتریمی (گربه): 15–20 mg/kg وریدی · یک‌بار در روز

درمان ترکیبی: همراه یک بتالاکتام (پنی‌سیلین یا سفالوسپورین) برای پوشش گرم‌مثبت/بی‌هوازی و هم‌افزایی

نکتهٔ بالینی: منبع سپسیس دوز ۲۰ mg/kg می‌دهد، اما چون گربه به سمیت حساس‌تر است از سر پایین بازه (۱۵) شروع کنید و در صورت امکان با پایش سطح سرمی (TDM) بالاتر بروید. آمینوگلیکوزید و بتالاکتام را در یک لاین مخلوط نکنید؛ وریدی رقیق‌شده و طی ≥۳۰ دقیقه. در دهیدراسیون/نارسایی کلیه با احتیاط زیاد.

اشکال دارویی

آمپول 500 mg/2 mLموجود در ایران
آمپول 100 mg/2 mLموجود در ایران
ویال 1000 mg/4 mLدر دادهٔ پروژه، موجود در ایران ثبت نشده
آمپول 200 mg/4 mLدر دادهٔ پروژه، موجود در ایران ثبت نشده
ویال دامپزشکی 50 mg/mL × 50 mLدر دادهٔ پروژه، موجود در ایران ثبت نشده

نکات ایمنی و بالینی

⚠️ دو سمیت اصلی: نفروتوکسیسیتی (نکروز توبولی، معمولاً پس از قطع دارو برگشت‌پذیر) و اتوتوکسیسیتی (آسیب عصب هشتم — شنوایی و/یا تعادلی، که می‌تواند دائمی باشد)؛ بلوک عصبی‌عضلانی هم ممکن است رخ دهد.
عوامل خطر سمیت: بیماری کلیوی زمینه‌ای، سن خیلی کم (نوزادی) یا سالمندی، تب، سپسیس و دهیدراسیون. پیش از شروع حیوان را هیدراته و عملکرد کلیه را ارزیابی کنید.
گربه‌ها به اثرات سمی (به‌ویژه دهلیزی/تعادلی) حساس‌ترند؛ با احتیاط بیشتر و دوز محافظه‌کارانه‌تر.
برای مصرف سیستمیک، تجویز یک‌بار در روز بر تقسیم‌شده ارجح است: هم اثربخشی بهتر (کشت وابسته به غلظت + اثر پس‌آنتی‌بیوتیکی) و هم سمیت کلیوی کمتر. استثناء: بیمار نوتروپنیک ممکن است به دوز مکررتر (هر ۸ ساعت) نیاز داشته باشد.
پایش سطح سرمی (TDM) در مصرف سیستمیک توصیه می‌شود: پیک باید دست‌کم ۴۰ µg/mL و نمونهٔ ۴ساعته کمتر از ۱۰ µg/mL باشد. ادرار را از نظر کست پایش کنید (نشانهٔ زودرس آسیب کلیه).
فقط تزریقی مؤثر است (از راه خوراکی جذب سیستمیک ندارد). برای وریدی، در نرمال‌سالین یا دکستروز ۵٪ یا رینگر رقیق و طی دست‌کم ۳۰ دقیقه انفوزیون شود؛ جذب از راه IM و SC خوب است.
روی بی‌هوازی‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها بی‌اثر است و در آبسه/محیط اسیدی/کم‌اکسیژن فعالیتش افت می‌کند؛ آبسه باید تخلیه شود. نفوذ ضعیف به CSF و بافت چشم.
روی استرپتوکوک و انتروکوک به‌تنهایی قابل‌اتکا نیست؛ برای این‌ها با بتالاکتام هم‌افزایی می‌دهد. آمینوگلیکوزید و بتالاکتام را در یک سرنگ/لاین مخلوط نکنید (آمینوگلیکوزید غیرفعال می‌شود).
تداخل: دیورتیک‌های لوپ (فوروزماید) یا اسمزی (مانیتول) و سایر داروهای نفروتوکسیک (آمفوتریسین B، وانکومایسین، سیس‌پلاتین، پلی‌میکسین) خطر سمیت را افزایش می‌دهند؛ بی‌هوشی عمومی و شل‌کننده‌های عضلانی بلوک عصبی‌عضلانی را تشدید می‌کنند (احتیاط ویژه در میاستنی‌گراویس).
در آبستنی کلاس C (از جفت عبور می‌کند؛ خطر آسیب عصب هشتم یا کلیهٔ جنین)؛ فقط در عفونت جدی و با سنجش سود در برابر زیان. در سگ‌های کاری (خطر ناشنوایی) و در خرگوش و جوندگان با احتیاط/منع مصرف.

منابع ذکرشده

Papich 2002 / Plumb's
Hardie 2000

محاسبهٔ دوز بر اساس وزن

آخرین به‌روزرسانی دادهٔ این صفحه: 2026-07-11