سگمنبع: ISCAID 2019
15 mg/kg · هر 12 ساعت · 3–5 روز
نکتهٔ بالینی: خط اول سیستیت باکتریایی ساده (بههمراه آموکسیسیلین)؛ دورهٔ کوتاه 3 تا 5 روز کافی است (ISCAID 2019). چون مقاومت E. coli رو به افزایش است، ترجیحاً پس از کشت.
آنتیبیوتیکتراپی
کوتریموکسازول (Trimethoprim/Sulfamethoxazole)
سولفونامید تقویتشده (تریمتوپریم + سولفامتوکسازول) · باکتریوسید (مهار متوالی مسیر فولات)
گونه: سگ و گربه11 پروتکل دوز4 فرم دارویی
این صفحه یک مرجع محاسباتی و آموزشی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی است و جایگزین معاینه، کشت و آنتیبیوگرام، قضاوت بالینی یا تصمیم نهایی دامپزشک معالج نیست.
معرفی دارو
سولفونامید تقویتشده (تریمتوپریم + سولفامتوکسازول) · باکتریوسید (مهار متوالی مسیر فولات)
نامهای تجاری: Co-trimoxazole, Bactrim®, Septra®
دوز عمومی: 15 mg/kg خوراکی · هر 12 ساعتمنبع: Plumb's / ISCAID 2019
طیف اثر
سولفونامید تقویتشده و باکتریوسید؛ تریمتوپریم و سولفامتوکسازول دو مرحلهٔ پشتسرهم مسیر فولات را مهار میکنند (همافزایی و مقاومت کندتر). نقطهٔ قوّتش پوشش گرممثبت هوازی — استافیلوکوک، استرپتوکوک، Listeria و بهویژه Nocardia (داروی انتخابی) — و انتروباکتریاسه (E. coli، Klebsiella، Proteus، Enterobacter، Salmonella) و باسیلهای تنفسی گرممنفی (Haemophilus، Bordetella، Pasteurella، Moraxella) است. روی چند تکیاخته هم مؤثر است: Toxoplasma، Neospora، کوکسیدیا (Cystoisospora) و Pneumocystis. اما روی Pseudomonas، بیهوازیها، انتروکوک (غیرقابلاتکا)، مایکوپلاسما و باکتریهای داخلسلولی (ریکتزیا/ارلیشیا) بیاثر است. نکته: مقاومت E. coli و استافیلوکوک رو به افزایش است؛ در صورت امکان کشت و آنتیبیوگرام انجام شود.
کاربردها و دوزهای دامپزشکی
عفونت ادراری (UTI)
گربهمنبع: ISCAID 2019
گربه: 15 mg/kg · هر 12 ساعت · 3–5 روز
نکتهٔ بالینی: دورهٔ کوتاه 3 تا 5 روز برای سیستیت ساده کافی است (ISCAID). نکته: در گربه بیشتر علائم ادراری تحتانی ایدیوپاتیک (FIC) و غیرعفونی است؛ پیش از تجویز آنتیبیوتیک عفونت با کشت تأیید شود.
پوست و بافت نرم
سگمنبع: Plumb's
پیودرما/بافت نرم: 15–30 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: گزینهٔ خوب پیودرمای استافیلوکوکی. پیودرمای سطحی معمولاً 3 تا 4 هفته و عمقی طولانیتر؛ درمان را تا حدود 1 هفته پس از بهبود بالینی ادامه دهید.
گربهمنبع: Greene 2006
گربه — پوست/بافت نرم: 15–30 mg/kg · هر 12 ساعت · 7–14 روز
عفونت سیستمیک / جدی
سگمنبع: Greene 2006
سیستمیک: 30 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: ⚠️ سپسیس/باکتریمی فعال درمان اولیهٔ وریدی میخواهد؛ کوتریموکسازول خوراکی برای بیمار سپتیک کافی نیست و این دوز برای عفونت سیستمیک پایدار یا ادامهٔ درمان است.
گربهمنبع: Greene 2006
گربه — سیستمیک: 30 mg/kg · هر 12 ساعت
نکتهٔ بالینی: ⚠️ سپسیس فعال درمان وریدی میخواهد؛ این دوز خوراکی برای عفونت سیستمیک پایدار یا ادامهٔ درمان است. در گربه بیاشتهایی، لکوپنی و کمخونی را پایش کنید.
نوکاردیوز
سگمنبع: Plumb's
نوکاردیوز: 30 mg/kg · هر 12 ساعت · هفتهها تا ماهها
نکتهٔ بالینی: تریمتوپریم/سولفا داروی انتخابی نوکاردیاست. درمان طولانی است (اغلب 2 تا 3 ماه یا بیشتر) و باید تا مدتی پس از بهبود کامل ادامه یابد.
کوکسیدیوز
سگمنبع: Matz 1995
کوکسیدیوز: 30 mg/kg · یکبار در روز · 10 روز
گربهمنبع: Plumb's
گربه — کوکسیدیوز: 30 mg/kg · یکبار در روز · 10 روز
توکسوپلاسموز / پروتوزوآ
سگمنبع: Lappin 2000
توکسوپلاسموز: 15 mg/kg · هر 12 ساعت · 4 هفته
درمان ترکیبی: در توکسوپلاسموز/نئوسپورا اغلب همراه کلیندامایسین یا پیریمتامین بهکار میرود
توکسوپلاسموز
گربهمنبع: Lappin 2000
گربه — توکسوپلاسموز: 15 mg/kg · هر 12 ساعت · 4 هفته
نکتهٔ بالینی: در توکسوپلاسموز بالینی گربه کلیندامایسین خط اول است؛ کوتریموکسازول جایگزین یا کمکی است.
اشکال دارویی
- سوسپانسیون 240mg/5mL (40+200)موجود در ایران
- قرص کودکان 120mg (20+100)موجود در ایران
- قرص 480mg (80+400)موجود در ایران
- قرص 960mg / DS (160+800)
نکات ایمنی و بالینی
- ⚠️ همهٔ دوزها بر حسب مجموع تریمتوپریم + سولفامتوکسازول بیان شدهاند؛ قدرت قرص و سوسپانسیون نیز مقدار مجموع است (480 = 80+400).
- 🐶 در سگ ممکن است کراتوکونژنکتیویت خشک (KCS) ایجاد کند که گاهی برگشتناپذیر است؛ در درمان طولانی تولید اشک را پایش کنید و به صاحب بگویید در صورت خشکی/التهاب چشم مراجعه کند.
- واکنش حساسیتی (تیپ I/III: کهیر، تب، تورم صورت، پلیآرتریت) در نژادهای بزرگ و بهویژه دوبرمن شایعتر است.
- در نارسایی شدید کبد/کلیه، دیسکرازی خونی و سابقهٔ حساسیت به سولفا ممنوع است.
- درمان طولانی: شمارش کامل خون (CBC) و عملکرد تیروئید را پایش کنید (کمکاری تیروئید ممکن است).
- کریستالوری ادراری: در دوز بالا/طولانی یا ادرار اسیدی/غلیظ ممکن است؛ حیوان را هیدراته نگه دارید و آب آزاد در دسترس باشد.
- روی سودوموناس، بیهوازیها، انتروکوک (غیرقابلاتکا) و مایکوپلاسما بیاثر است؛ مقاومت E. coli/استاف رو به افزایش است (ترجیحاً پس از کشت).
- در گربه بیاشتهایی، لکوپنی و کمخونی ممکن است. تراتوژن گزارش شده؛ در آبستنی فقط با توجیه سود/زیان و نه نزدیک زایمان.
منابع ذکرشده
- Plumb's / ISCAID 2019
- ISCAID 2019
- Plumb's
- Greene 2006
- Matz 1995
- Lappin 2000
محاسبهٔ دوز بر اساس وزن
آخرین بهروزرسانی دادهٔ این صفحه: