سگمنبع: Greene 2006
عفونت عمومی: 3–5 mg/kg · هر 12 ساعت · 7–14 روز
آنتیبیوتیکتراپی
داکسیسایکلین (Doxycycline)
تتراسایکلین · باکتریواستاتیک، مهارکنندهٔ سنتز پروتئین (ریبوزوم 30S)
گونه: سگ و گربه15 پروتکل دوز9 فرم دارویی
این صفحه یک مرجع محاسباتی و آموزشی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی است و جایگزین معاینه، کشت و آنتیبیوگرام، قضاوت بالینی یا تصمیم نهایی دامپزشک معالج نیست.
معرفی دارو
تتراسایکلین · باکتریواستاتیک، مهارکنندهٔ سنتز پروتئین (ریبوزوم 30S)
نامهای تجاری: Vibramycin®
دوز عمومی: 5 mg/kg خوراکی · هر ۱۲ ساعت (یا 10 mg/kg یکبار در روز)منبع: Plumb's (عمومی)
طیف اثر
تتراسایکلین وسیعالطیف و باکتریواستاتیک؛ نقطهٔ قوّتاش باکتریهای داخلسلولی/آتیپیک و اسپیروکتها است — Rickettsia، Ehrlichia، Anaplasma، Mycoplasma، Chlamydia و اسپیروکتها (Borrelia عامل لایم، Leptospira، Treponema). بخشی از گرممثبتها (Actinomyces، Nocardia، Listeria، Cutibacterium) و گرممنفیها (Pasteurella، Bordetella، Brucella، Haemophilus، Vibrio) را نیز پوشش میدهد. روی Staphylococcus فعّال است اما وابسته به سویه و با مقاومت رو به افزایش (ترجیحاً با آنتیبیوگرام تأیید شود)؛ روی استرپتوکوک اتکاپذیر نیست. مقاومت در میان انتروباکتریاسه (E. coli، Klebsiella)، Bacteroides و Pseudomonas شایع است.
کاربردها و دوزهای دامپزشکی
عفونتهای عمومی (حساس)
سگمنبع: Greene 2006
بافت نرم / عفونت ادراری: 4.4–11 mg/kg · هر 12 ساعت · 7–14 روز
گربهمنبع: Vaden 1995
عفونت عمومی (گربه): 5 mg/kg خوراکی (یا وریدی) · هر 12 ساعت
گربهمنبع: Greene 2006
عفونت سیستمیک / باکتریمی (گربه): 5–11 mg/kg خوراکی یا وریدی · هر 12 ساعت
ارلیشیوز / آناپلاسموز
سگمنبع: ACVIM / Merck
ارلیشیوز/آناپلاسموز سگ (E. canis): 5 mg/kg هر 12 ساعت یا 10 mg/kg هر 24 ساعت · 28 روز
نکتهٔ بالینی: دورهٔ استاندارد ارلیشیوز مونوسیتیک (E. canis) ۲۸ روز است؛ دورههای کوتاهتر ممکن است علائم را موقتاً بهبود دهند اما عود عفونت شایع است. بهبود بالینی معمولاً طی ۲۴–۴۸ ساعت دیده میشود.
سگمنبع: ACVIM / Greene
موارد شدید/مزمن (E. canis): 10 mg/kg · هر 24 ساعت · 28 روز
نکتهٔ بالینی: در فاز مزمن/شدید (پانسیتوپنی) نیز دورهٔ استاندارد داکسیسایکلین همان ۲۸ روز است و طولانیترکردن آنتیبیوتیک بهتنهایی توصیه نمیشود. ناهنجاریهای خونی ممکن است ۳–۶ ماه طول بکشد تا عادی شوند (این نشانهٔ شکست درمان نیست). پیشآگهی این فاز محتاطانه است و اغلب به مراقبت حمایتی (ترانسفوزیون و در مؤلفهٔ ایمنیواسطه، سرکوب ایمنی) نیاز دارد؛ موارد مقاوم منتخب طبق نظر بالینی تا حدود ۶ هفته تمدید میشوند.
گربهمنبع: Greene 2006
ارلیشیوز/آناپلاسموز گربه: 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت · 21–28 روز
بیماری لایم
سگمنبع: ACVIM (Lyme)
بیماری لایم: 10 mg/kg · هر 12–24 ساعت · 30 روز
نکتهٔ بالینی: داکسیسایکلین خطاول بیماری لایم است؛ دورهٔ توصیهشدهٔ ACVIM حدود ۳۰ روز است.
تب راکیمانتین (ریکتزیا)
سگمنبع: Breitschwerdt 2000
RMSF (Rickettsia rickettsii): 5 mg/kg · هر 12 ساعت
لپتوسپیروز (پاکسازی ناقل کلیوی)
سگمنبع: ACVIM (Lepto)
ناقل کلیوی لپتوسپیرا: 5 mg/kg · هر 12 ساعت · 14 روز (جایگزین: 10 mg/kg هر ۲۴ ساعت)
نکتهٔ بالینی: داکسیسایکلین داروی انتخابی لپتوسپیروز است و ناقل کلیوی را پاک میکند. دوز استاندارد ACVIM ۵ mg/kg هر ۱۲ ساعت (یا معادل آن ۱۰ mg/kg هر ۲۴ ساعت) بهمدت ۱۴ روز است — از ۱۰ mg/kg هر ۱۲ ساعت پرهیز شود (بیش از حد لازم). اگر در فاز حاد لپتوسپیرمیک بهجای آن پنیسیلین G (25,000–40,000 U/kg وریدی یا عضلانی هر 12–24 ساعت) تجویز شده باشد، پس از بهبود باید همین دورهٔ ۱۴روزهٔ داکسیسایکلین انجام شود.
هموپلاسموز / مایکوپلاسموز خونی
گربهمنبع: Lappin / Greene
هموپلاسموز گربه (M. haemofelis) / بارتونلوز: 10 mg/kg · هر 24 ساعت (یا 5 هر 12 ساعت) · 28 روز
نکتهٔ بالینی: دورهٔ توصیهشده معمولاً ۲–۴ هفته است؛ درمان لزوماً عفونت را ریشهکن نمیکند و گربه ممکن است حامل ناقل بماند. در بارتونلوز، آزیترومایسین جایگزین رایج است.
توکسوپلاسموز
سگمنبع: Lappin 2000
توکسوپلاسما (سگ): 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت · 4 هفته
گربهمنبع: Lappin 2000
توکسوپلاسما (گربه): 5–10 mg/kg · هر 12 ساعت · 4 هفته
سالمون پویزنینگ (نئوریکتزیا)
سگمنبع: Rikihisa 2005
سالمون پویزنینگ: 10 mg/kg وریدی · هر 12 ساعت · حداقل 7 روز
اثر ضدّالتهاب مفصلی
سگمنبع: Greene 2006
اثر ضدّالتهاب مفصلی: 3–4 mg/kg · یکبار در روز · 7–10 روز
اشکال دارویی
- کپسول 100 میلیگرمموجود در ایران
- کپسول 50 میلیگرم
- کپسول 20 میلیگرم
- قرص 100 میلیگرم
- قرص 50 میلیگرم
- قرص 20 میلیگرم
- سوسپانسیون 25mg/5mL
- شربت 50mg/5mL
- تزریقی (محلول رقیقشده 10 mg/mL)
نکات ایمنی و بالینی
- ⚠️ در گربهها قرص یا کپسول را «خشک» ندهید — خطر تنگی مری (Esophageal Stricture) جدی است؛ پس از تجویز حداقل 6 میلیلیتر آب یا غذا بدهید یا از شکل مایع/خمیری استفاده کنید.
- در صورت استفاده از کپسول، مقدار موردنیاز را با حدود 5 سیسی آب بهشکل محلول یا سوسپانسیون درآورید و سپس بخورانید (بهویژه برای دوزهای کسری یا گربهها).
- در حیوانات جوان و آبستن با احتیاط مصرف شود (احتمال تغییر رنگ دندان و اثر بر استخوان — هرچند کمتر از سایر تتراسایکلینها).
- برخلاف سایر تتراسایکلینها در نارسایی کلیوی قابل استفاده است (دفع عمدتاً مدفوعی)؛ اما در بیماری کبدی شدید (بهویژه گربه) دوز را کاهش دهید یا پرهیز کنید.
- جذب خوراکی با کاتیونهای کلسیم، منیزیم، آهن، روی، آلومینیوم و نیز آنتیاسیدها و لبنیات کاهش مییابد؛ با فاصلهٔ زمانی تجویز شود.
- حساسیت به نور (فتوسنسیتیویتی) ممکن است رخ دهد.
- فقط خوراکی یا وریدی؛ تزریق عضلانی یا زیرجلدی توصیه نمیشود و تزریق وریدی باید آهسته و رقیقشده باشد.
- شایعترین عوارض، گوارشیاند: تهوع، استفراغ، اسهال و بیاشتهایی.
- فرآوردهٔ دامپزشکی سیستمیک تأییدشده ندارد؛ مصرف در سگ و گربه خارج از برچسب (extra-label) است.
منابع ذکرشده
- Plumb's (عمومی)
- Greene 2006
- Vaden 1995
- ACVIM / Merck
- ACVIM / Greene
- ACVIM (Lyme)
- Breitschwerdt 2000
- ACVIM (Lepto)
- Lappin / Greene
- Lappin 2000
- Rikihisa 2005
محاسبهٔ دوز بر اساس وزن
آخرین بهروزرسانی دادهٔ این صفحه: